بە وێنە: مەڕاسیمی چلەی نەوشیروان مستەفا بەڕێوەچوو

گروپی هێما - بڕوا مەجید  

بە وێنە :مەڕاسیمی چلەی ماتەمینی نەوشیروان مستەفا لەلایەن هاوڵاتیانەوە بەرز ڕاگیرا.

ئەمڕۆ چل ڕۆژ بەسەر کۆچی دوایی نەوشیروان مستەفا، ڕێکخەری کۆچکردووی بزووتنەوەی گۆڕاندا تێپەڕی، وەک لیژنەی باڵای یادەکە ڕای گەیاندبوو بەشێوەیەکی جیاواز یادەکە دەکەنەوە، ئەویش لەڕێگای دانانی گوڵ لەسەر گۆڕەکە و داگیرساندنی مۆم و ناشتنی نەمام و ئازادکردنی باڵندە، لەو چوارچێوەیەشدا ھاوڵاتیان لە ھەموو چین و توێژ و تەمەنێک و ناوچە جیاوازەکانی کوردستانەوە بەشداری یادەکەیان کرد لە گردی زەرگەتەی شاری سلێمانی.

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

زانستی زەوی ناسی چییە؟

زەوی ناسی چییە؟

گروپی هێما - سامیە کەریمی

زانست، پێکهاته‌یه‌که‌ بۆ به‌رهه‌مهێنان و ڕێکخستنی زانیاری له‌ سه‌ر جیهانی سروشت، به‌شێوه‌ی ڕاڤه‌، لێکدانه‌وه‌ و پێشبینی ئه‌زموون له‌بار. ئه‌ره‌ستوو زانیاری زانستی به‌ کۆمه‌ڵێک زانیاری دڵنیا و خاترجه‌م ده‌زانی که‌ له‌ باری ژیری و عه‌قڵانیدا له‌وتن بێن.

له‌ سه‌رده‌می کلاسیکدا، زانست پێوه‌ندی زۆرنزیکی له‌گه‌ڵ فه‌لسه‌فه‌دا هه‌بوو. له‌ سه‌ره‌تاکانی سه‌رده‌می نۆشدا ئه‌م دوو وشه‌ زۆر له‌جێی یه‌ک به‌کارده‌چوون، له‌ چاخی 17 زایینیدا، فه‌لسه‌فه‌ی سروشتی (هه‌مان زانستی سروشتی ئه‌مڕڕۆ) خۆی له‌ فه‌لسه‌فه‌ هه‌ڵبوارد. سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌مانه‌، زانست به‌شێوه‌یه‌کی به‌ربڵاو ئه‌رکی لێکدانه‌وه‌ی هه‌موو زانیارییه‌دڵنیاکانی له‌ئه‌ستۆگرت، به‌ڵام هێشتاش بۆ بابه‌تی وه‌ک زانستی په‌رتووکداری و زانستی سیاسیره‌نگدانه‌وه‌ی جیاوازی هه‌یه‌.

لێرەدا ئێمە باسی جۆرێک لە زانست دەکەین ئەویش؛زانستی زەویناسی

زانستی زەوی ناسی 

زانستی زەوی ناسی زانستێکە وەکو زانستەکانی فیزیا ، کیما ، احیا ، بیرکاری ، بە شێوەیەکی زاستی لە دیاردە و ڕووداوەکانی زەوی دەکۆڵێتەوە کە ڕاستەو خۆ پەیوەندی بە ژیانی بونەوەرانی سەر زەویەوە هەیە ، باس لە چۆنیەتی دروست بوونی زەوی و پێک هاتەی زەوی و جیابونەوەی قاڕەکان و دروست بوونیان ئەکات ، وە لە سەرجەم ئەو ڕووداوە سروشتیانە ئەکۆڵێتەوە کە کار لە پێکهاتەی ناوەوە و دەرەوی زەوی دەکەن وبەمەش دەبێتە هۆی گۆڕان یان دروست بوونی باری ناهاوسەنگ لە زەوی ، زانستی زەوی ناسی بە شێوەیەکی سەرەکی دراسەی سێ پێک هاتەی گرنک ئەکات ، کە پەیوەندی بە ژیانی تاک بە تاکی دانشتوانی زەویەوە هەیە بەشی یەکەم( نەوت ,ـPetrol ) کە باس لە چۆنیەتی دروست بوونی نەوت و دۆزینەوەی و وە دەرهێنانی ئەکات بە ڕێگای well logging ، دووەم بەش بەشی (ئاوە ,Hydro )ئەمەش دراسە کردنی چۆنیەتی لێدانی بیرە ئاوییەکان و وە دۆزینەوەی ئەو شوێنانەی کە سەرچاوەی کۆبونەوەی ئاون لە ژیر زەوی ، بەشی سێیەم (کانزاکان , Minerals) ئەمیش بە هەمان شێوەی دوو جۆرەکەی دیکە باس لە میکانیزمەکانی گەڕان بەدوایان و دۆزینەوەیان ئەکات وە بەکارهێنانیان وەکو خشڵ و لە بواری ئابووری وەک (کارگەکانی چێمەن تۆ ......هتد) جگە لەمانە ئەوەی لەم بەشە ئەخوێنێت زانیاری وردو درشت پیدا ئەکات لەسەر چۆنیەتی دروست بوونی پێک هاتەکانی سەر ڕووی زەوی بە نمونە دروست بونی (زنجیرە چیاکان  ، ئۆقیانوسەکان ، دۆڵەکان ....هتد ) ئەمەش بە هۆی بەریەکەوتنی پلەیتەکانەوە ، کە ڕووداوی سروشتی جێۆلۆجیانەن دروست ئەبن ، لە کۆتایدا ئەوەی لەبارەی ئەم زانستە بیستراوەو بینراوەهێشتا دڵۆپێکە لە دەریایەک .

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

!...ئێرە

ئێره‌ ؟

لە واڵی(محمد حاجی)یەوە

ئێرە!

كيشوه‌ری درۆ و
ئه‌زمه‌ی عيشق و
ئاسمانی بوختان و 
ده‌ریای دوو ڕوویی و
بيابانی نا ئومێـــدی و
كه‌رنه‌فاڵی شمشێر و
ڕۆمانێكی پڕ هيچه
ئیتر تۆ ؟ بە تەمایت بەزەردە خەنەیەک..!
.لەبیر خۆتی بەیتەوه‌

دڵـمان پڕه‌ له‌ گله‌یی به‌ڵام ده‌نگمان ده‌رنایه‌..

وا تــه‌مــه‌ن تــه‌م ئه‌كات 

نه‌ك خــــــــــۆمان .!
 له‌ بیری دنیاش چوینەته‌وه‌ .

له‌م بای دۆزه‌خه‌دا جگه‌ له‌ بیركراوێك .!
 هیچی دیكه‌ نه‌بووین .

ئه‌وانه‌ی له‌ دڵه‌وه‌ قبوڵمان كردن
 له‌ كۆتادا هه‌سته‌كانیان ڕزاندین .

ئه‌م ژيــانه چ خه‌ونێكه !

ڕۆژێك په‌نجه‌ره‌ى دڵێك ده‌كرێته‌وه و !
 ڕۆژێكى تر ده‌رگاى ڕۆحێك داده‌خرێت

وازمان لئ بینن با قەدەر دادوەرمان بێت
‌توخوا لێرەیشدا خۆتان مە کەنە حوکم رەوای چارەنوس
‌لێمان گەرێن ژیان بە دەستی خۆمان هەڵبژێرین
‌با تە پڵی دڵەکانمان بۆ ئیمپراتۆرێتی زاڵمێتی ئێوە لئ نەدات چی تر
‌توخوا سەوڵی نامەردانە لئ مەدەن لە بەلەمەی ئارەزۆکانتانا
‌با نە کەونە گێژاوی پەشیمانییەوە

هێنده شكاين كەڵكى مردنێكمان پێوه نەماوه 

ئەڵێن ڕۆژی قیامەت هەرکەس لەبیری خۆی دایە
کەس ئاگای لە کەس نیە کەس کەس ناناسێت
 ئێستاش خۆ هەر وایە .!

گومانم له‌ هه‌موو شتێكی ئه‌م جیهانه‌ هه‌یه‌ چونكه‌ هیچی شێوه‌ی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی
 ده‌رناخات... له‌ پشت هه‌موو په‌رده‌كانه‌وه‌ چه‌نده‌ها ڕووی جۆراو جۆر هه‌یه‌ ... كه‌ له‌ دڕنده‌ دڕنده‌ترن.

ئێمە دەبێت تا کۆتایی تەمەنمان بە تەنیایی بمێنینەوە و شەریک بۆ ژیانمان پەیدا نەکەین..! تەحەمول کردنی ئەو شتە، زۆر ئاسانترە لەوەی کە شەو و ڕۆژ لەگەڵ کەسێک دەردە دڵ بکەیت و ، کە تەنانەت یەک لە هەزاران وشەش لە قسەکانت تێناگات...!!

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

ڤیدیۆ: ئافره‌تانى بارسێلۆنا بوونه‌ پاڵه‌وانى جامى شا

ڤیدیۆ، ئافره‌تانى بارسێلۆنا بوونه‌ پاڵه‌وانى جامى شا

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

کاتی یەکەم کلاسیکۆی لالیگا

یەکێتیی تۆپى پێی ئیسپانیا بەفەرمى وادەى دەستپێکردنى یارییەکانى وەرزى 2016-2017ى خولى یانەکانى ئیسپانیاى دیاریکردء یەکەم هەفتەش لەرۆژى 21/8 ئەنجامدەدرێت. کلاسیکۆى یەکەمیش لەمانگى 12دا دەبێت.

بەپێی بەیاننامەیەکى یەکێتی تۆپى پێی ئیسپانیا، رۆژى 21/8 یەکەم هەفتەى یارییەکانى لالیگا دەستپێدەکاتء لەرۆژى 21/5ى ساڵى داهاتوو کۆتایی پێدێت. یەکەم یاریی بەرشەلۆنەى پاڵەوانى وەرزى رابردوو بەرامبەر ریاڵ بیتس دەبێتء ریاڵ مەدریدى دوەمیش دەبێتە میوانى ریاڵ سۆسیداد، ئەتلەتیکۆ مەدریدى سێیەمیش روبەڕوى دیپۆرتیڤۆ ئالاڤێس دەبێتەوە.

بەپێی تیروپشکەکە، یەکەم کلاسیکۆى نێوان بەرشەلۆنەء ریاڵ مەدرید لەرۆژى      3یان4ى مانگى 12ى ئەمساڵدا لەیاریگاى کامپ نو دەبێتء یاریی گەڕانەوەش لەرۆژى 22یان 23ى مانگى 4ى ساڵى داهاتوو لەیاریگاى سەنتیاگۆ بێرنابیۆ دەبێت 

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

گواردیۆلا داواى نوێکردنەوەى گرێبەستى ئەگوێرۆ دەکات

پیپ گواردیۆلاى راهێنەرى یانەى مانچستەر سیتى داواى نوێکردنەوەى گرێبەستى هەردوو یاریزان سێرجیۆ ئەگوێرۆ فیرناندینۆ لەئیدارەى یانەکەى دەکات. 
رۆژنامەى دەیلى مەیلى بەریتانى بڵاویکردۆتەوە، گواردیۆلا سەرسامى تواناکانى ئەگوێرۆ  پێیوایە ئەو دوو یاریزانە کۆڵەیەکى سەرەکى تیپەکەنء دەتوانن پلانەکانى راهێنەر سەربخەن. 
دەیلى مەیل ئەوەشى ئاشکراکردوە، گواردیۆلا داواى لەئیدارەى مان سیتى کردوە پەلە بکەن لەنوێکردنەوەى گرێبەستى ئەو دوو یاریزانە، چونکە دڵنیایە لەوەى ئەگەر سیتزن ئەو کارە نەکات کڕیاریان زۆر دەبێتء وەرزى داهاتوو بەگرێبەستى گرانبەها یانەکە بەجێدەهێڵن.

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

ڕاپرسی و فتوا

راپرسی و فەتوا

‌د.شیركۆ عبدالله‌‌15/6/2017

پرسیار: راپرسییەكەی مانگی (9) فەرقی چییە لەگەڵ هەڵبژاردنەكانی زەمانی جاراندا؟.

وەڵام: داوەشێی بۆ خۆت و پرسیارت.. ئینتخاباتەكانی ئەوسا زۆرەملێ‌ بوو، ئەمەی مانگی (99) تەنیا تەكلیفی برادەرانی سەرەوەیە

پرسیار: ئایا ئەتوانی رۆژی راپرسییەكە لەبەردەمی سنوقەكەدا رەسم بگریت؟

وەڵام: ئەگەر لەبەرخاتری (لایك)و ئەمانەیە كارێكی جائیزە، ئەگەرنا حەرامە

پرسیار: رۆژی راپرسییەكە ئینسان چی لەگەڵ خۆیدا ببات خێری زیاترە؟

وەڵام: هەموو شتێك موباحە ئیللا ئەقڵ و مەنتیق نەبێ‌ كە ئەو رۆژە مەكروهن

پرسیار: كەمپین كردن بۆ راپرسییەكە حەڵاڵە یان حەرام؟ 

وەڵام: ئەگەر بۆ گەوجاندنی جەماوەربێ‌ جیهادی عەینییە 

بەڵام ئەگەر هەقیقەتی مەبەست بێ‌ ئەوا لە (زیناكردن) بەم مانگی رەمەزانە حەرامترە

پرسیار: ئینسان ئەو رۆژە چ نەوعە جل و بەرگێك لەبەر بكات خێری زیاترە؟

 وەڵام: هەموو نەوعێك باشە بەتایبەت زەردو سەوزی كاڵ و شینی عاسمانی، بەڵام كراسی مۆر رەئییەكەت باتڵ ئەكات

پرسیار: ئایا ئەتوانین بیلامانێ‌ هەر بە سپێتی وەرەقەكەی تێ‌بخەین؟

وەڵام: ئەگەر لە دەڤەری ئەملابیت زۆر گوناح نییە، بەڵام لەولا بە گوناحی كەبیرە حساب ئەكرێ‌

پرسیار: بەپێی شەرع وەرەقەكە لوول بكەیت باشە یان هەر وا بە پانی؟ 

وەڵام: ئەگەر بە نەخێر جواب ئەدەیتەوە لوولی بكە با كەس نەیبینێ‌، بەڵام ئەگەر جوابەكەی بەڵێیە هەر وا بە پانی ئەجری زیاترەو ئەڵڵاهو ئەعلەم

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

ڤیدیۆ؛ من چیم دەویست لە نیشتیمان - شێرکۆ بێکەس

شێرکۆ بێکەس ؛ من چیم دەویست لە نیشتیمان ؟

من چیم دەویست لە نیشتیمان
جگە لەوەی لە نانێک و
کە کونجێکی دڵنیای و
گیرفانێکی بە حورمەت و
مشتێ هەتاوی ئارام و
بارانێکی خۆشەویستی و
پەنجەرەیەکی کراوەی
سەر ئازادی عەشقم باتێ

من چیم ئەویست 

لەوە زیاتروو نەیدامێ
بۆیە ئیتر نیوە شەوێ
دەروازەیەکم کردەوەو چومە دەرێ
بە ئێجگاری چومە دەرێ!

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

کورد لە نێوان هێزی چەکداری و دەسەڵاتدا

كورد لە نێوان هێزی چەكدارى ودەسەڵاتدا.

هێمن محمود

وەك ئاشكرايە لاى زۆرينەى هاوڵاتياني كوردستان  لە مێژووی كورد تاكوو ئيستا كوردستان هەميشە لە نيوان  چەند هێزێكي سياسي بووە ، ئيتر هيزى دەرەوە بێت ئيقليمى ياخود ناوخۆی بووە ، ئةمەش هۆكار بووە كوردستان و خاكى كوردان هةميشە ببێتە جێگای يەك لايكردنەوەى کێشەكان.

وەك دەزانين هەر گەل و نەتەوەيەك كە بييەوێت داوای مافەكانى خۆی بكات يان مافەكانى لێ زەوت بكرێت  يان بچەوسێنرێنەوە ،ئەوا ئةو ميلەتە يان ئةوگةلە بۆ بەدەست هێنانى مافەكانى  چەند رێگەيەك بەكاردەهێنن، يةکێک لەو بژاردانەى كة بةكاری دەهێنن ئةويش بەكارهێنانى هێزە بۆ گەرانەدنەوەى  ماف بێت ياخود خاك بێت ، ئةمةش هێزەش هێزى نیشتیمانی بێت يان  هێزى حزبي  بێت بؤ بەديهێنانى ئامانج و داوا كانيان .

لەمێژوى گەلى كورد و سەرهەلدانى سةرجەم  شۆرش و  راپەڕينەكان جگە لەوەي خةلكانى ئاساي تێیدا بةشداربوون و رۆلێكى گةورەيان هةبووە تێدا، بةشيكي گەورةشي بونى هێزى چەك داربووە بۆ پاراستني خاك و بةديهێنانى مافەكانى نەتەوەى كورد بووە وەك شۆرشەكانى[قازى محمد،شێخ عبدالسلام بارزانى،شێخ محمودى حةفيد،مستەفا بارزانى....هتد]جگە لەم شۆرشانە پاشانيش شؤرشى ئەيلول و تاكوو راپةرينى سالى 1991 دواتريش تاكوو دواى شەرى نەگريسی ناوخۆش هەتا ئێستا هێزى چەك دارى بووتە هۆى يەك لايبونەوەى کێشەكان و ململانيەكانى كوردەكان .

وەك هةستي پێدةكەين و دەيشي بينين لة كوردستان هەر حزب و پارتێك هێزى چەك دارى نةبێت ناتواتێت بةئازادانة كارى خۆى بكات و دةبنە هۆى بةرتەسك بونەوەى كار و بارەكانيان،دەتوانين بڵێين كە تەنانەت لايەنگران و پشتيوانانى حزبەكانى تر بەهۆكارى سياسي يان هۆكارى دروست كراو دەگيرێن و سزادەدرێن،بەڵكوو هەندێ جاريش كەس دڵنيا نيە لە زيندوی بەند كاراوەكانيان، ئەمەش بؤ ئەو هێزە چەكدارييەى دوو حزبى حوكومران دەگەڕێتەوە كەبونەتە هۆى ئةوەى  ترس و تۆقاندى هەندێ لايةن و رێكخراو  تەنانەت هاولآتياني  هەرێمى كوردستانيش .

ئەوەش روون بؤتەوە كەوا ئەو لايەن و حزب بانەى كە بانگەشەي ديموكراسي و ئازادى  و دةستاو دةست كردنى دةسةلآت دةكەن نەوەك راست نيە بگرە ئةوە خۆڵكردنە چاوى خەڵكە،چونكە لةماوەى رابردودا بينمان كە بونە هۆى  پەك خستنى دامةزراوە  شەرعيەكانى هاولآتيانى كوردستان،لێرەدا ئەوە روندە بێتەوە كە دەسةلآتى سياسي كوردى  كەوا نايەنەوێت هيچ جۆرە دةستاو دەست كردنێکي ديموكراسي روبات و تەنانەت بڕواشيان بەوە نەبێت ،ئەوە ئاشكرايە يان دەبێت لەگەڵ بةرژەوەنديەكانى ئەوان بيت يان دەبيت وەك بينەرێكى شەترەنجى بووەستى تةنها لە دورەوە تەماشايان بكەيت ،ئەگينا بە كوشتن يان تۆقاندن و تەنانەت بەلێدان خەلكى بێدەنگ دەكەن.

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

بۆچی نەوشیروان مستەفا پشتی بە هێزی دەرەکی نەدەبەست؟ شەنکار عبدللە

بۆچى نەوشیروان مستەفا پشتى بە هێزى دەرەکى نەدەبەست؟

شەنکار عەبدوڵا

ساڵى ٢٠٠٨ ئەو کات خوێندکارى قۆناغى سێیەمى زانستە سیاسیەکان بووم، هاوڕێیەک وتى بابچین بۆلاى کاک نەوشیروان، ئەو ڕۆژانە چین و توێژەکان دەچن بۆلاى و قسەى لەگەڵ دەکەن، منیش ئەوکاتە ڕۆژنامەنوسێک بووم ڕەخنەم لەزەوى هەتا ئاسمان دەگرت، وتم ئۆکەى.

ئەوەبوو لەگەڵ چەند هاوڕێیەک کەنزیکەى ١٠ کەس دەبوین و هەموومان خوێندکارى زانستە سیاسیەکان بوین، چوینە گردەکە، سەرەتا مام ڕۆستەم و سالار عەزیز هەند قسەیان بۆ کردین، هەر لەوێدا لەگەڵ سالار عەزیز لەسەر مەسەلەى تیرۆرکردنى بەکر عەلى شاعیر بوبەدەمەقڕەمان ئەو بەتوڕەییەوەى چووە دەرەوە، دواتر نەوشیروان مستەفا هاتەژوورەوە دەستمان بە گفتوگۆکرد لەگەڵ نەوشیروان مستەفا.

یەکێک لەهاوڕێکانمان لێى پرسى تۆ تاچەند پشت بەوڵاتانى دەرەوە دەبەستى، خۆت دەزانى ئەوان کاریگەرى گەورەیان هەیە لەسەر یەکلایکردنەوەى پرسەکانى هەرێم و بارودۆخى سیاسى؟

نەوشیروان مستەفا بەتوڕەییەوە وتى، ئێمە تەنهاوتەنها پشت بەگەلى کورد دەبەستین و پشت و پەنامان گەلى کوردە.ـ

هەروەها وتى، ئێمە دەمانەوێت ئەوە تێکبشکێنین کە تاک متمانەى بەخۆى نەبێت، دەمانەوێت بەتەواوى مانا وابکەین تاک ئیرادەى بۆ بگەڕێتەوە و تەنیا پشت بە ئیرادەى خۆى ببەستێت، ئیرادەى گەل دەتوانێت چۆک بەهەموو شتێک دابدات، با ئەو کەلتورە لەناو بەرین کەبەردەوام هیوامان بە وڵاتانى دەرەوە هەبێت، چونکە ئەوان هیچ کات تاسەر لەگەڵمان نابن، تاکە گرەنتى سەرکەوتنمان پشت بەستنە بە ئیرادەى هاونیشتیمانیان لەناوخۆدا، نەک هیچ هێزێکى بیانى و بێگانە...ــ

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

زمانی کورد لە دیدی شاعیرێکەوە

شعرێکی شاعیر(عبدالرحمن تاوگۆزی)لەبارەی زمانی   کوردییەوە..ـ

"٭"٭"٭"٭"٭      زمانی کورد     ٭"٭"٭"٭"٭"

زمــانــەکـەم  کـوردی یە ، جــێــی شـانـازیـم

دیاری خوایـە ، زمـانی گـوڵ پــێـی  ڕازیـم

شیریـن ترە لە: شەکرو شیرو هـەنگـوین!

بەڵـگـەی بـوونــمـەو ئامیانی سەرفەرازیـم

بە چی ( زار )ە ، ( پـیـتـێـک)ی ناگۆڕمەوە

تـاجی بـوونــمـە ئـەگـەر سـوڵـتـان و قــازیـم

لـەکەی عــارو ، پـەڵــەو هـەڵــەی کەســێـکـە:

کە پێـی کەم بێ..! لەکورد بوونی ناڕازیم

کەمن (خودا ) بە کوردی خەڵقی کردووم

خۆم پێ کەمبێ ، هەرخۆمم هۆی لاوازیم

( زمـانـێ ) کـەبـەڵـگــەی بـوونـمـە لــەخواوە

خۆش دەخوێنـێ بولـبولی خۆش ئاوازیم

کەمن ( جودی )وخاک و زاری خۆم هەبێ

کەش لەبـارە ، هەرخۆمم هـۆی ناسازیم..!

زمـانـی مــن ،  بـۆ بـــوونـــم وەک : هــەتــــاوە

خـــــۆشـــحاڵـیـمـــە کـــوردانـــە کـار  و  وازیــم

پـێـنـاسـی بوونــتـــە ، زمـانــت کــوردەگــیــان

شەکــرە زارە ، لە بــەر چـی یــە بــێـنــازیــم؟

لە کـاڵای خـۆتــا ، بــاڵای خــۆت بە کــوردە :

من کەکوردم ، لەبەرچی بەردەبـازیـم ..؟!

عبدالرحمن تاوگۆزی ـــــــــــــــــ شەوی ۳۱/ ۱۰ /۲۰۱٦

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

دیدار بە قیامەت!

''دیدار بە قیامەت! ئێمە ڕۆشتین و دڵی ئێوەمان شکاند، هەر ئەوەندە..''

سادق هیدایەت

هاوپێچ؛ وێنەی سادق هیدایەت دوای خۆ کوشتنی .

کورتەیەک لەسەر سادق....

 لەساڵی ١٧/٠٢/١٩٠٣ لە تاران لەدایک بووە، هەر لە مناڵییەوە خۆشەویستی ناو کۆمەڵانی خەڵکی ئێران بوو، لە سەر نوسین کارەکتەری سادق چەندین کتێب نوسراوە هەم بە چاکە هەم بە خراپە، کتێبەکانی گەلێک جار لە چاپدراونەتەوە بە زمانە جیاوەزەکان.

نەوەی ئەدیبی بەناوبانگ ڕەزا قولی خانی هیدایەت بوو، بەڵام ئەم میراتە هۆکاری ناوبانگی هیدایەت نەبووە لە ئەدەبیاتدا…    

"ڕۆژێ لێسکۆ" بەم شێوەیە پێناسەی دەکات:

سەربەخۆیی فکریی، خاکەڕایی و پاکژی ڕۆحی هیدایەت هۆکاری ئەوە بوو کە ژیانێکی بێناونیشان و دەرد و ئازارگەل تاکێکی تایبەتمەند بۆ خۆی هەڵبژێرێت کە ملی بە هیچ سازشێک نەدەدا. دڵناسکیی لە ڕادەبەدەری، زەوقێک کە هەمیشە دەسبەجێ لایەنی پێکەنیناویی شتەکانی دەدۆزییەوە و هەروەها لەخۆبوردوویی لە هەمبەر ئەو کەسانەی کە خۆشی دەویستن، بێزاربوونی ئەوی لەم دنیایە هاوسەنگ دەکرد.

سادق ھیدایەت نووسەر، وەرگێڕ و ڕووناکبیری ئێرانی بوو. ھیدایەت لە پێشڕەوانی چیرۆکنووسیی نوێی ئێران و ڕووناکبیر ھەڵکەوتوو بوو. زۆرێک لە لێکۆڵەران ڕۆمانی «بوف کور»ی ئەویان پێ بەناوبانگترین و دەرکەوتووترین بەرھەمی وێژەی چیرۆکی ھاوچەرخی ئێران دەزانن.

ھەرچەند ناوبانگی ھیدایەت نووسەریە، بەڵام چەند بەرھەمێک لە نووسەرانی گەورە وەکوو ژان پۆل سارتەر، فرانتس کافکا و ئانتۆن چێخۆڤیشی وەرگێڕاوە. ڕێژەی بەرھەمەکانی کە سەبارەت بە نووسراوەکان و ھەروەھا شێوەی ژیان و خۆکوشتنی سادق ھیدایەتن ئەوە دەردەخەن کە بزاڤی ڕووناکبیری ئێران زۆر لەسەری کاریگەر بووە.

لە ساڵی ١٩٢٠ ئەڕوات بۆ پاریس لە کۆڵیژی دانسازی دەخوێنێت، دواتر ئەیگۆڕێت بۆ کۆلێژی (ئەندازیاری) دواتر واز لەوەش دێنێت  و تەواوی ناکات. لە ساڵی ١٩٢٧ یەکەم کتێبی بڵاو ئەکاتەوە (سودەکانی گیاخۆری)  لە ساڵی ١٩٣٠  کتێبێکی تر بڵاو دەکاتەوە بە ناو(زیندە بەگۆڕ) لە ساڵی ١٩٣٥ سەفەر دەکات بۆ هندستان و لەوێ دەمێنێتەوە لە ساڵی ١٩٣٦ (کوندەپەپووی کوێر) بڵاو دەکاتەوە کە ڕەنگدانەوەی فەزای هندستان لە ڕۆمانەکادا بەدی دەکرێت. پاشان دەگەڕێتەوە بۆ پاریس لە ساڵی ١٩٣٧ جارێکی تر لەچاپی دەداتەوە. لەهەمان کاتدا چەندین کتێبی تری لە چاپداوە کە چیرۆکن. لە ٠٩/٠٤/١٩٥١  لە پاریس و لە ماڵەکەی خۆیدا بە گاز خۆی دەکوژێت.

سادق هەمیشە بە نووسەرێکی ڕەش بین دانراو و ئەمەش لێکدانەوەی جیاوازی بۆ کراوە، ویستم بۆ دەرخستنی ڕەشبینیە زۆرەکەی بۆ ژیان نموونەی ڕۆمانێک بهێنمەوە بە ناوی (کوندەپەپوی کوێر) کە بە کورتی ئەمە کۆی چیرۆکەکەیە کە لە دوو بەش پێکهاتووە ؛

بەشی یەکەمی چیڕۆکەکە کە بێژەرێکی بێ ناو دەیگێڕێتەوە، بریتییە لە خەونێک، بەڵام خەونێکی نائاسایی. تیایدا بێژەر لە ڕۆژێکی ئاساییدا لە درزی تاقی ژوورەکەی، لە پشت کووپەیەک شەڕابی حەوت ساڵەوە چاوی بە دیمەنێک دەکەوێت، لەو دیمەنەدا کچێکی جوان بەسەر جۆگەیەکدا نەویوەتەوە و گوڵێک پێشکەش بە پیاوێکی قەمبووری ئەوپەڕ جۆگاکە دەکات. بێژەر عاشق و شەیدای ئەو کچە  دەبێت و لێی دەبێتە ژنی خەون و خۆزگە دوور و درێژەکانی و وەک مرۆڤێکی خەیاڵیی و فریشتەیەکی ئاسمانی باسی دەکات. فریشتەیەک کە دواتر دێتە ژوورەکەی و بێ هیچ قسە و گفتوگۆیەک لەسەر قەرەوێڵەکەی ڕادەکشێت و هەر لەوێش دەمرێت. ئەوسا کابرا، کە لە هەموو هەوڵێک بۆ ژیاندنەوەی نائومێد دەبێ، لە ئەنجامدا بۆ ئەوەی دەست و چاوی هیچ پیاوێکی تر سیمای بانزەوینی وجوانی ئەو دڵدار و فریشتە ئاسایە نەشەمزێت، جەستەی ناسکی لەت و کوت و پارچەپارچە دەکات و لە ژێر خاکدا دەیشارێتەوە. پاشان تا هەتاهەتایە لە فیراقی دوو چاوی ڕەشی ئەو دڵدارە خەیاڵکردە، خۆی بە کێشانەوەی نیگاری ئەو ژنە لەسەر بەرگی قەڵەمدانەکان خەریک دەکات. دوای ئەوەی بە ئاگادەبێتەوە، 

.. لە بەشی دووهەمدا بڕیاری نووسینەوەی ئەو خەونە دەدات، بەڵام ئەوەی کە بێژەر لە بەشی دووهەمدا دەینووسێت ڕوویەکی تری ئەو خەونە، یان ئەو چیڕۆکەیە. گێڕانەوەی بەشی دووهەمی ڕۆمانی کوندەپەپووی کوێر، دیسان خەونێکی تر، بەڵام ئەمجارە خەونێکی گەلێک ناخۆش و کابووسێکی گەلێک ترسناکە. لەم بەشەدا بێژەر چیڕۆکی شەیدایی خۆی بۆ ژنێک دەنووسێت کە بە پێچەوانەی ژنە فریشتە ئاساکەی بەشی یەکەم، نەوەک ژنی خەون و خەیاڵات، بەڵکوو ژنی خۆیەتی. ژنێکی سۆزانی و لەیلەدۆنەیەکی دەرپێ بەکۆڵ، کە بێژەر لە ئەنجامدا ئەویش دەکوژێت.

بەشێک لە بەرهەمەکانی بە PDF زمانی کوردی:

کوندەپەپوی کوێر ؛https://archive.org/details/justbooks24_gmail_20161212_2118

زیندە بە گۆڕ ؛https://archive.org/details/justbooks24_gmail_20161212_2123

کافکا؛https://archive.org/details/justbooks24_gmail_20161212_2151

سەگی وێڵ؛https://archive.org/details/justbooks24_gmail_20161212_2119

سایتی فەرمی نووسەر؛http://sadegh-khan-hedayat.com/

هەنێک لە زانیاریەکان بە دەست هێنراون لە:

فەرشید شەریفی ؛ وەرگێری کتێبی کوندەپەپوی کوێر 

ویکیپیدیا و BBC

سایتی تایبەتی نوسەر 

پەیجی سادق هیدایەت 

گەشبیر ئەحمەد

بە هیوای سود بینین ... زانیار محمد

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

بڵاوکراوەی ژمارە(١)ی هێما

١

٢

٣

٤

٥

٦

٧

٨

٩

١٠

١٠

١٢

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت

"وام دەزانی ئاسمان دەڕوخێت" چیرۆكی بەكارهێنانی گەورەترین بۆمب لەلایەن ئەمەریكاوە

"وام دەزانی ئاسمان دەڕوخێت" چیرۆكی بەكارهێنانی گەورەترین بۆمب لەلایەن ئەمەریكاوە

بڵاوکردنەوە:

درێژەی بابەت